ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനത്തില് പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടം കൂടുതല് ശക്തമാകുമ്പോള്, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പ്ലാസ്റ്റിക് വിമുക്ത സംസ്ഥാനമായ ഹിമാചല് പ്രദേശിന്റെ മാതൃക പ്രസക്തമാകുന്നു. 2009-ല് തന്നെ പ്ലാസ്റ്റിക്, പോളിത്തീന് ഷോപ്പിംഗ് ബാഗുകള് പൂര്ണ്ണമായും നിരോധിച്ചുകൊണ്ട് രാജ്യത്തിന് മുന്നില് വലിയൊരു ചുവടുവെപ്പാണ് ഈ മലയോര സംസ്ഥാനം നടത്തിയത്. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനായി ഇത്തരമൊരു ധീരമായ തീരുമാനം അന്ന് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, പ്രകൃതിയുടെ നിലനില്പ്പിന് അതത്യാവശ്യമായിരുന്നു.
ഹിമാലയന് ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ അതീവ സുരക്ഷാ സാഹചര്യങ്ങള് കണക്കിലെടുത്താണ് ഇത്തരമൊരു കടുത്ത തീരുമാനത്തിലേക്ക് അധികൃതര് എത്തിയത്. കാടുകളിലും നദികളിലും വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പ്ലാസ്റ്റിക് ബാഗുകള് വന്യജീവികള്ക്കും പരിസ്ഥിതിക്കും വലിയ ഭീഷണിയായിരുന്നു. വിനോദസഞ്ചാരത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ഒരു സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയില്, പ്രകൃതിയുടെ ഭംഗിയും ശുചിത്വവും കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടത് അവരുടെ പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്തമായി മാറി.
ഒരു ദശകത്തിന് മുന്പ് എടുത്ത ഈ തീരുമാനത്തിന്റെ ഗുണഫലങ്ങള് ഇന്ന് നമുക്ക് കാണാന് സാധിക്കുന്നുണ്ട്. പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങള് ഭൂമിയെ എങ്ങനെ വിഴുങ്ങുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതിനും, ബദല് സംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നതിനും ഈ നിരോധനം ജനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. തുടക്കത്തില് ബുദ്ധിമുട്ടുകള് നേരിട്ടെങ്കിലും, സര്ക്കാര് തലത്തിലും പൊതുജന പങ്കാളിത്തത്തോടും കൂടി ഈ മാറ്റം സംസ്ഥാനത്തുടനീളം വലിയൊരു മുന്നേറ്റമായി മാറി. ഹിമാചല് പ്രദേശിന്റെ ഈ മാതൃക പിന്നീട് മറ്റ് പല സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്കും പ്രചോദനമായി. കര്ണാടക, മഹാരാഷ്ട്ര, തമിഴ്നാട് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങള് പ്ലാസ്റ്റിക് നിയന്ത്രണങ്ങള് കൂടുതല് കര്ശനമാക്കിയത് ഈ പാത പിന്തുടര്ന്നുകൊണ്ടാണ്. ഇത്തരം പ്രാദേശികമായ ഇടപെടലുകളാണ് പിന്നീട് 2022-ല് ഇന്ത്യയില് ഏകീകൃത പ്ലാസ്റ്റിക് നിരോധനം എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് രാജ്യത്തെ എത്തിച്ചത്.
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം എന്നത് കേവലം നിയമങ്ങള് കൊണ്ട് മാത്രം സാധ്യമാകുന്ന ഒന്നല്ല എന്ന് ഹിമാചല് പ്രദേശ് തെളിയിച്ചു. നിയമത്തോടൊപ്പം പൊതുജന അവബോധവും, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായ ബദല് മാര്ഗ്ഗങ്ങളുടെ ലഭ്യതയും ഉറപ്പാക്കിയാലേ ഇത്തരമൊരു മാറ്റം പൂര്ണ്ണമായി വിജയിക്കുകയുള്ളൂ. ജനങ്ങള് ഈ മാറ്റത്തെ ഹൃദ്യമായി സ്വീകരിച്ചത് കൊണ്ടാണ് ഇന്നും ഹിമാചല് പ്രദേശ് പ്ലാസ്റ്റിക് വിമുക്തമായി നിലനില്ക്കുന്നത്. ഇന്നത്തെ കാലത്ത്, മൈക്രോപ്ലാസ്റ്റിക്കുകള് ആവാസവ്യവസ്ഥയില് മുഴുവന് പടരുമ്പോള്, ഇത്തരം മുന്കരുതലുകള്ക്ക് ഏറെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പരിസ്ഥിതിക്ക് നല്കുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ കരുതലും വലിയ മാറ്റങ്ങള്ക്ക് തുടക്കമിടും എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണമാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. വരുംതലമുറകള്ക്ക് വേണ്ടി ശുദ്ധമായ ഭൂമി ബാക്കിവെക്കാന് ഹിമാചല് പ്രദേശ് കാണിച്ച ഈ തന്റേടം രാജ്യത്തിന് തന്നെ ഒരു വഴികാട്ടിയാണ്.
ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനത്തില്, ഈ ചരിത്രനേട്ടം ഓര്മ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വികസനത്തിന്റെ ആവശ്യകതയാണ്. ഭരണകൂടങ്ങള് തീരുമാനങ്ങള് എടുക്കുമ്പോള് ജനങ്ങള് അതിന് പൂര്ണ്ണ പിന്തുണ നല്കിയാല് മാത്രമേ പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കാന് നമുക്ക് സാധിക്കൂ. ചെറിയൊരു സംസ്ഥാനം തുടങ്ങിയ ഈ മാറ്റം, ഇന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക് വിമുക്തമായ ഒരു ഇന്ത്യ എന്ന വലിയ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നമ്മെ അടുപ്പിക്കുന്നു. നമ്മള് ഓരോരുത്തരും വ്യക്തിപരമായി പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപഭോഗം കുറയ്ക്കാന് തയ്യാറാകണം. ഹിമാചല് പ്രദേശ് കാണിച്ച ഈ മാതൃകയില് നിന്നും ഉള്ക്കൊണ്ടുകൊണ്ട്, ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പെരുമാറാന് നമുക്കും സാധിക്കണം. പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യമില്ലാത്ത നാളെയ്ക്ക് വേണ്ടി നമുക്കും കൈകോര്ക്കാം.