നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് തലയുയര്ത്തി നില്ക്കുന്ന വാന് കോട്ട, പുരാതന യുറാര്ട്ടു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലത്തെയും വൈഭവത്തെയും വിളിച്ചോതുന്ന ചരിത്രസ്മാരകമാണ്
കിഴക്കന് തുര്ക്കിയുടെ മലനിരകള്ക്കിടയില്, ഇറാന്റെ അതിര്ത്തിയോട് ചേര്ന്ന് നില്ക്കുന്ന വാന് എന്ന നഗരം വെറുമൊരു ഭൂപ്രദേശമല്ല അതൊരു ചരിത്രപുസ്തകമാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി പട്ടുപാതയിലൂടെ കടന്നുപോയ സഞ്ചാരികള്ക്കും കച്ചവടക്കാര്ക്കും അഭയസ്ഥാനമായിരുന്നു ഈ നഗരം. സാംസ്കാരിക വിനിമയങ്ങളുടെയും യുദ്ധങ്ങളുടെയും അതിജീവനത്തിന്റെയും കഥകള് പറയുന്ന വാന്, ഇന്നും ലോകസഞ്ചാരികളെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നത് അതിന്റെ തനിമയാര്ന്ന കാഴ്ചകള് കൊണ്ടാണ്.നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് തലയുയര്ത്തി നില്ക്കുന്ന വാന് കോട്ട, പുരാതന യുറാര്ട്ടു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലത്തെയും വൈഭവത്തെയും വിളിച്ചോതുന്ന ചരിത്രസ്മാരകമാണ്. ബി.സി. ഒന്പതാം നൂറ്റാണ്ടില് നിര്മ്മിക്കപ്പെട്ട ഈ കൂറ്റന് കോട്ട, ചെങ്കുത്തായ പാറക്കെട്ടുകള്ക്ക് മുകളില് ഒരു നിത്യകാവല്ക്കാരനെപ്പോലെ വാന് തടാകത്തിന്റെ നീലജലാശയത്തെ നോക്കി നില്ക്കുന്നു. അസീറിയക്കാരും പേര്ഷ്യക്കാരും റോമക്കാരും സെല്ജുക്കുകളും ഓട്ടോമന് ഭരണാധികാരികളും ഈ തന്ത്രപ്രധാനമായ ഭൂമി കൈക്കലാക്കാന് വേണ്ടി നടത്തിയ ചോരപ്പുഴയൊഴുകിയ പോരാട്ടങ്ങളുടെ കഥകള് ഈ മൗനസാക്ഷിക്ക് പറയാനുണ്ട്.കോട്ടയുടെ ഓരോ അടരുകളിലും വിവിധ സാമ്രാജ്യങ്ങള് കെട്ടിപ്പൊക്കിയ നിര്മ്മാണരീതികളുടെ മുദ്രകള് കാണാം. കോട്ടമതിലുകളില് ഇന്നും തെളിഞ്ഞുനില്ക്കുന്ന പുരാതനമായ ക്യൂണിഫോം ലിഖിതങ്ങള് മണ്മറഞ്ഞുപോയ ഒരു മഹത്തായ സംസ്കാരത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളാണ്. പട്ടുപാതയിലെ നീണ്ട യാത്രകള്ക്കിടയില് ഇവിടെ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന കച്ചവടസംഘങ്ങളുടെയും സഞ്ചാരികളുടെയും കാലൊച്ചകള് ഇന്നും ഈ കല്ലുകളില് പതിഞ്ഞു കിടക്കുന്നതായി തോന്നും. കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെ സിരാകേന്ദ്രമായിരുന്ന വാന് കോട്ട, കേവലം ഒരു പ്രതിരോധ നിരയല്ല, മറിച്ച് സഹസ്രാബ്ദങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തെ നെഞ്ചിലേറ്റുന്ന തുര്ക്കിയുടെ അഭിമാനസ്തംഭമാണ്.
വാനിലെ മറ്റൊരു അത്ഭുതം അവിടുത്തെ വിഖ്യാതമായ വാന് പൂച്ചകളാണ്. ഒന്നുകില് രണ്ട് കണ്ണുകളും വ്യത്യസ്ത നിറത്തിലുള്ളവ (ഒന്ന് നീലയും ഒന്ന് മഞ്ഞയും), അല്ലെങ്കില് തിളങ്ങുന്ന വെള്ള രോമങ്ങളുള്ള ഈ പൂച്ചകള് വാനിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതയാണ്. വാന് തടാകത്തിലെ വെള്ളത്തില് നീന്താന് ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഈ അപൂര്വ്വ ഇനം പൂച്ചകളെ സംരക്ഷിക്കാനായി നഗരത്തില് പ്രത്യേക കേന്ദ്രങ്ങള് പോലുമുണ്ട്.
വാനിനെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോള് അവിടുത്തെ പ്രഭാതഭക്ഷണം പരാമര്ശിക്കാതെ വയ്യ; ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ വിരുന്ന് കേവലം ഒരു ഭക്ഷണമല്ല, മറിച്ച് തലമുറകളായി കൈമാറിവരുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ആചാരമാണ്. പര്വതങ്ങളില് നിന്ന് ശേഖരിക്കുന്ന വൈവിധ്യമാര്ന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങള് ചേര്ത്ത് നിര്മ്മിക്കുന്ന ‘വാന് ഒട്ടു’ എന്ന പ്രത്യേക തരം ചീസാണ് ഈ വിരുന്നിലെ പ്രധാന ആകര്ഷണം. ഇതിനുപുറമെ, പ്രകൃതിദത്തമായ പുത്തന് തേന്, കട്ടിപ്പാല് പാടയില് നിന്നുള്ള ക്രീം, പലതരം ഒലിവുകള്, വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിലുള്ള മുട്ട വിഭവങ്ങള് എന്നിവയാല് സമ്പന്നമായ ഈ ഭക്ഷണമേശ തുര്ക്കിയുടെ സമാനതകളില്ലാത്ത അതിഥിസല്ക്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. അതിരാവിലെ ആരംഭിക്കുന്ന ഈ ഭക്ഷണവിരുന്ന് കേവലം വയറു നിറയ്ക്കാനുള്ള മാര്ഗ്ഗമല്ല, മറിച്ച് വാന് നഗരത്തിലെ ജനങ്ങള്ക്കിടയിലെ പരസ്പര ബന്ധവും സൗഹൃദവും പുതുക്കുന്ന സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്.’ട്രേസസ് ഓഫ് സില്ക്ക്’ പരമ്പരയുടെ സമാപനമെന്ന നിലയില് വാന് നമുക്ക് കാട്ടിത്തരുന്നത് പൈതൃകത്തിന്റെ തുടര്ച്ചയാണ്. ഇസ്താംബൂളിലെ തിരക്കേറിയ ചന്തകളില് നിന്ന് തുടങ്ങി, ബര്സയിലെ പട്ടുനൂലുകളിലൂടെയും കപ്പഡോഷ്യയിലെ ഗുഹാചരിത്രത്തിലൂടെയും കോന്യയിലെ ആത്മീയതയിലൂടെയും സഞ്ചരിച്ച ഈ യാത്ര വാനിലെത്തുമ്പോള് പൂര്ണ്ണമാകുന്നു. പുരാതന സില്ക്ക് റോഡ് ഇന്ന് മാഞ്ഞുപോയിരിക്കാം, പക്ഷേ വാനിലെ കോട്ടമതിലുകളിലും അവിടുത്തെ തെരുവുകളിലും ആ പഴയ കാലത്തിന്റെ ഗന്ധം ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു.